Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa e-zdrowiewpracy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Pamiętać należy, że niewłaściwe używanie substancji psychoaktywnych dotyczy wszystkich grup społecznych. Choć obserwowane są różnice w poziomie konsumpcji oraz rodzaju zażywanych substancji w zależności od wieku czy statusu społeczno-ekonomicznego to wielu ludzi ich nadużywających nie potwierdza stereotypowego obrazu takiej osoby.

Może się wydawać pracodawcom, że w ich firmie nie ma nikogo, kogo dotyczyłaby kwestia niewłaściwego picia/zażywania substancji psychoaktywnych. Jednak w dzisiejszych czasach problem ten jest bardziej rozpowszechniony niż się wydaje.

Warto pamiętać, że problemy z piciem alkoholu/zażywaniem substancji psychoaktywnych pojawiające się w miejscu pracy związane są zwykle z okazjonalnym lub rekreacyjnym zachowaniem pracowników w tym zakresie w ich czasie wolnym.

Sygnały pozwalające rozpoznać, że pracownik ma problem z konsumpcją alkoholu czy innych substancji psychoaktywnych

Poniżej opisane symptomy są charakterystyczne dla uzależnienia. Niemniej jednak okazjonalne picie/zażywanie substancji psychoaktywnych również może wpływać na sposób funkcjonowania pracownika w sferze pracy, w związku z tym część z wymienionych poniżej objawów jest również adekwatna do takich sytuacji.

Absencja

  • Nieusprawiedliwione opuszczanie miejsca pracy
  • Poniedziałkowe lub piątkowe nieobecności w pracy
  • Wysoki poziom absencji chorobowej (potwierdzony zwolnieniem lekarskim)
  • Wysoki poziom samousprawiedliwianej nieobecności w pracy
  • Podawanie mało prawdopodobnych przyczyn nieobecności w pracy
  • Usprawiedliwianie nieobecności w pracy przez członków rodziny
  • Częste korzystanie z krótkich urlopów

Spóźnienia

  • Niedotrzymywanie terminów
  • Spóźnienia, wcześniejsze wyjścia z pracy

Zmiany w sposobie wykonywania pracy

  • Naprzemienne okresy niskiej i wysokiej produktywności
  • Niższa jakość i ilość wykonanej pracy
  • Niedotrzymywanie ustalonych terminów, nieobecność na umówionych spotkaniach
  • Zwiększona liczba popełnianych błędów
  • Trudności z koncentracją i zapamiętywaniem instrukcji/poleceń
  • Zwiększona liczba skarg/zarzutów/reklamacji w odniesieniu do sposobu pracy czy jej efektów
  • Unikanie konfrontacji z przełożonymi
  • Częste odkładanie wykonania powierzonych zadań
  • Oddalanie się w czasie dnia pracy od stanowiska, nieuzasadnione specyfiką wykonywanych obowiązków
  • Częste odkładanie wykonania powierzonych zadań
  • Powtarzające się łamanie przepisów bhp
  • Zwiększona wypadkowość

Zmiany osobowości

  • Częste zmiany, tzw. huśtawki nastrojów
  • Większa drażliwość, porywczość, wybuchowość
  • Przesadne reakcje i nadmierny krytycyzm
  • Smutek, przygnębienie, depresja
  • Zagubienie
  • Nadmierna podejrzliwość
  • Unikanie kontaktu z innymi pracownikami, izolowanie się od nich

Pogorszenie się relacji w pracy

  • Nieporozumienia ze współpracownikami
  • Gorsze relacje z przełożonymi, unikanie rozmów z nimi
  • Izolacja

Wykroczenia/niewłaściwe zachowania w sferze pracy

  • Rosnąca liczba zdarzeń dyscyplinujących pracownika
  • Niewypełnianie poleceń służbowych
  • Nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa
  • Niesubordynacja słowna
  • Kawały/psikusy robione w miejscu prac

Zmiany w wyglądzie pracownika

Istnieje szereg objawów zdrowia fizycznego, które mogą sygnalizować istniejący problem. Przykładowo mogą to być poniżej zamieszczone objawy.

  • Generalne pogorszenie wyglądu zewnętrznego
  • Częste przejawy zmęczenia, wyczerpania
  • Przypadki omdlenia
  • Częste bóle głowy
  • Odór alkoholu
  • Spadek masy ciała
  • Przekrwione oczy, rozszerzone lub zwężone źrenice
  • Bełkotliwa, niewyraźna mowa
  • Trzęsące się dłonie
  • Zasinienia i nakłucia (przeguby dłoni, łokci, pachwiny i okolice kostki)

Pracownicy uzależnieni mogą doświadczać większej liczby i bardziej nasilonych objawów w zakresie zdrowia fizycznego w okresie leczenia uzależnia i/lub odstawienia substancji psychoaktywnej.

Grupy ryzyka, u których występuje większe ryzyko niewłaściwej konsumpcji substancji psychoaktywnych 

Rozpoznanie osób mających problem z piciem alkoholu/używaniem substancji psychoaktywnych jest trudnym i niezwykle delikatnym zadaniem. Można łatwo urazić kogoś niesłusznym podejrzeniem. Nie zawsze częste zmęczenie, rozdrażnienie, mniejsza aktywność albo bardzo dobry nastrój muszą mieć związek z takim problemem. Stąd powinno się postępować ostrożnie. Z drugiej strony warto nie lekceważyć nawet pierwszych symptomów, bo może to zapobiec uzależnieniu się pracownika.

Bardziej narażeni na stosowanie substancji psychoaktywnych są pracownicy, którzy: 

  • pracują w stresujących warunkach (np. presja terminów, duża odpowiedzialność, konflikty, monotonia),
  • często wykonują swoją pracę z dala od domu,
  • mają nieregularny czas pracy (np. w nietypowych porach, przez wiele godzin),
  • mają zbyt dużo lub zbyt mało pracy,
  • muszą sami zarządzać swoim czasem pracy, nie mają wytycznych i nadzoru co do codziennego trybu wykonywania zadań,
  • ich pozycja w firmie jest zagrożona lub zmienia się im (w tym często) zakres obowiązków.

Sytuacje zwiększające ryzyko niewłaściwej konsumpcji substancji psychoaktywnych

Sięganiu po substancje psychoaktywne sprzyjać mogą czynniki związane z życiem osobistym, np. śmierć lub choroba osób bliskich, problemy małżeńskie, kłopoty w wychowywaniu dzieci, trudna sytuacja finansowa, obciążenie rodzinne (uzależnienie wśród innych członków rodziny, brak odpowiednich mechanizmów wsparcia.

Istnieją także inne społeczne/indywidualne czynniki ryzyka:

  • Posiadanie problemów w związku/rodzinnych.
  • Silna presja towarzyska.
  • Doświadczanie trudności finansowych.

Z jednej strony należy pamiętać, że pracownik problematycznie zażywający substancje psychoaktywne prawdopodobnie będzie w sferze pracy wykazywał nie jeden, a wiele z wymienionych wyżej objawów. Z drugiej jednak strony, należy być świadomym, że mogą istnieć alternatywne w stosunku do problematycznego picia alkoholu/zażywania narkotyków przyczyny tych symptomów. W związku z tym menadżer, który obserwuje u swojego podwładnego przykładowo częste zmęczenie/wyczerpanie i mniejszą aktywność, nie powinien od razu wyciągać pochopnych wniosków co do przyczyn takiej kondycji pracownika. Mogą bowiem występować przeróżne jej przyczyny.

Niemniej jednak ważne by pamiętać, że jeśli kilka z opisanych objawów jest obserwowanych u jednego pracownika, może to świadczyć o tym, że niewłaściwe picie alkoholu/zażywanie narkotyków to potencjalnie jedna z prawdopodobnych przyczyn.

Opracowanie: E. Korzeniowska, K. Puchalski, E. Goszczyńska


Więcej na ten temat znaleźć można w: 

E. Korzeniowska, K. Puchalski, E. Goszczyńska, Zarządzanie problemem konsumpcji tytoniu, alkoholu i innych środków psychoaktywnych w firmie. Poradnik dla pracodawców i menedżerów, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, Łódź, 2013